《宋澤萊新著《天路拾穗》TOJ/台灣字版》

 | | | 轉寄

Chútê 10：Lí mā ētàng kà lâng kóng honggiân（lênggí）! _2

作者 Sòng Te̍klâi 2026.03.15

Tējī pō͘ Sènglêng koànak

Chútê 10：Lí mā ētàng kà lâng kóng honggiân（lênggí）! _2

Seng kóng góa ê chhògō͘ ha̍ksi̍p kenggiām,

2. M̄ chai ài tán kàu tangsî koh hō͘ lâng chin thiám ê ha̍ksi̍p
Góa ha̍ksi̍p kóng honggiân ū kengkòe chi̍t hôe ê khùnlân, chitmá siūⁿ khí lâi kahná chi̍t tiûⁿ okbāng.

Hn̄ghn̄g tī 1990 nî chóiū, góa inūi tī pa̍tlâng ê bīnchêng sêngjīn "góa siongsìn Iésu síkhì kohoa̍h" liáuāu, sūsi̍t siōng góa chin kín liáukái Iésu chiah sī sìngióng ê tiongsim, sìntô͘ engkai tī "Sù Hokim Su" téngbīn hóhó’á hē kanghu, phahpiàⁿ khì liáukái Iésu ê tō. M̄koh tongsî góa tùi sînha̍k chitê mi̍hkiāⁿ, pílūn kóng "in sìn chheng gī" ê chúnchek bô chin kianchhî; tôngsî, koh inūi bô liáukái "titkiù" tī "sèngkeng" ni̍h ê tēnggī, só͘í góa chhù tī iông’ī thiaⁿsìn iâugiân íki̍p iông’ī hō͘ lâng "khiónghat" ê tiongkan.

Tē it ê pī "khiónghat" ê sūhāng sī, góa iáu bē hiáu kóng honggiân chitê sūsi̍t.

Goânlâi, góa tī 1980 nî chêngāu, ū samputgō͘sî khì "Chin Iésu kàuhōe" thiaⁿ tō ê si̍pkoàn. Chit ê kàuhōe í huisiông keklia̍t ê kîtó chôngpài chhutmiâ choânkok, ta̍k pái thoântō chiūⁿ tâi kángtō chêng, chhaputto lóng seng ū 10 huncheng ê honggiân kîtó, m̄sī hit chióng sutéhā nga̍uhnga̍uh liām sek ê honggiân kîtó, khiok sī huisiông keklia̍t koōng ê siaⁿim, tòe tio̍h kithé ê lu̍ttōng ê kîtó, iûkî tī Lo̍kkáng chit keng tōa kàuhōe, ta̍k pái lóng ū chi̍t, nn̄g pah lâng chūhōe, ittàn kîtó khí lâi, ēsái kóng sī siaⁿsè chìn thiⁿ.

Góa khiok chiok kah'ì chit keng kàuhōe, goânin to̍h sī chāi tī in kiaⁿlâng ê kîtó siaⁿsè téngbīn. Góa bô jīnûi in sī m̄ tio̍h, góa tiantò jīnûi he sī chi̍t chióng chhiongmóa chūsìn, huisiông khiânsêng ê kîtó. Kūthé lâi kóng, góa jīnûi in ū únún lia̍h tio̍h siáⁿmi̍h, chiah ētàng hō͘ in hiahni̍hhôhòng kîtó.

Góa mā siūⁿ beh o̍h in ê kîtó, m̄koh, ū 10 nî chi kan bô chekke̍k hiòng in chhéngkàu, góa chísī kah'ì "thiaⁿ" in ê kîtó.

Tī 1990 nî íāu, góa ê ībāng pînhoân, pe̍hpe̍h chiapsiū Sènglêng chin chē ê intián, inūi ánne kámkak góa kiámchhái ē chiâⁿchò chi̍tê Kitoktô. Kìjiân beh chiâⁿchò chi̍tê Kitoktô, to̍h bētàng bô ke o̍h ke thiaⁿ, góa ê thāitō͘ inūi ánne, soah choánhiòng chekke̍k.

Só͘í, góa koh khah tiāⁿtiāⁿ khì "Lo̍kkáng Chin Iésu Kàu" ê kàuhōe khì siú Anhiohji̍t（chù：Lépài la̍k chò lépài ê ìsù）.

Góa ti̍tchiap mn̄g in sī ánchóaⁿ beh ánne mînōa tī "kóng honggiân" chit hāng tāichì. In mā chin ti̍tchiap kóng, "inūi kóng honggiân sī 'tit Sènglêng' ê chèngkì. 'Tit Sènglêng' to̍h sī siū Sènglêng ê chìmlé. Sèngkeng kóng, 'sìn koh siū chìmlé ê ittēng titkiù（chù 1）. “Chitê 'chìm" chí ê to̍h sī goán Chin Iésu kàuhōe ê chúi sé kah lêng sé. Nāsī bô hoattō͘ kóng honggiân, to̍h sī bô tit tio̍h lêng sé, bôlūn ánchóaⁿ to sī chin oh titkiù ê.”

In ánne chi̍t kóng, góa bô tējī ōekù, to̍h kóng, "Ánne góa ū gībū giánkiù, ha̍ksi̍p kóng honggiân."

Góa sûisî kā Chiā Sūntō tiúⁿló ê "Sènglêng lūn" chit pún tōa chheh bé lo̍h lâi, che sī "Chin Iésu kàuhōe" siōng tiōngiàu ê chi̍t pún chheh, mā sī kàu bo̍kchêng ûichí góa khòaⁿkòe ê kok lāigōa giánkiù Sènglêng, honggiân siōng giâmbi̍t ê chheh. Góa bômêbôji̍t, piàⁿmiā teh tha̍k, jîchhiáⁿ thuichiàn hō͘ chin chē lâng tha̍k. I teh tòaniá góa khaisí tī bûnpún siōng jīnbat, "siáⁿmi̍h sī Sènglêng?", "siáⁿmi̍h sī honggiân?", si̍tchāi sī chi̍t pún liáuputkhí ê hó chheh.

Tôngsî, góa mā chhéngkàu in ánchóaⁿ kóng honggiân.

In to̍h kóng, honggiân sī Sènglêng só͘ sù, chíiàu hōng Chú Iésu ê sèngmiâ, liânsòa liāmsiōng ' Halélú'iah ' chit sìê jī, puttiputkak to̍h ētàng kah in kângkhoán kóng chhut honggiân. Góa mā chin hā koatsim, chiàu in ê ōe khì chò.

Tú khaisí, góa kantaⁿ ētàng tī chhù ni̍h chin bān liām "Halélú’iah" chit sì jī, bô hoattō͘ kā i choánōaⁿ chò góa tī kàuhōe lāité thiaⁿ tio̍h ê honggiân, kámkak chin siū chhòchiat.

Āu lâi, góa káiōaⁿ hongsek, to̍h sī tī khiâ otobái siōngpan ê sî, tōasiaⁿ koh khoàisok liāmsiōng "Halélú’iah". Tùi chhù kàu ha̍khāu, lâihôe chhaputto 30 huncheng ê lō͘thêng, góa ta̍k kang tōasiaⁿ khoàisok liāmsiōng, hibāng ētàng choánōaⁿ sêngkong; m̄koh, chóng sī bô hoattō͘ jû’ì. Góa tāiiok kantaⁿ ētàng choánōaⁿ chò chhaputto sī kò͘tēng 3ê imsò͘ ê honggiân, to̍h sī saⁿê tùi chhùichi̍h thiaukò͘’ì biánkióng hoat chhut lâi ê siaⁿim, pílūn kóng "tih — tah ─lah" chit chióng chin bān ê tan im, liânsòa liām chhut, chi̍t tiám'á to bô chhinchhiūⁿ in kîtó sî ê chūjiân, liûlī, hôngliāng, koōng. Siōng tiōngiàu ê sī, góa bô pānhoat chhinchhiūⁿ Chin Iésu kàuhōe ê sìntô͘, sengkhu keklia̍t hàiⁿ tíntāng, chìnji̍p chi̍t chióng kithé ê lu̍ttōng tiong. Góa hó͘ⁿjīn góa kóng ê sī honggiân!

Chit chióng chōnghóng liânsòa 10 nî ísiōng, tio̍hsǹg góa koh phahpiàⁿ, ēng chhiaukòe chi̍t tiámcheng ê sîkan liāmsiōng "Halélú’iah", kiatkó iáu sī kantaⁿ ētàng choánōaⁿ chhut kúiê bô chūjiân koh chin bān ê im, sinsim chi̍t tiám'á kámkak to bô, góa huisiông sitbōng.

Tī chit tiongkan, góa bat khì Tâitiong Chin Iésu kàuhōe Chónghōe chhōe Chiā Sūntō tiúⁿló, ǹgbāng tī i lāutōalâng ê hōaⁿchhiú pangchān hā, hō͘ góa ê honggiân chìnji̍p chōnghóng. Chiā tiúⁿló mā ūi góa hōaⁿchhiú, mā kó͘lē góa, m̄koh góa chiàusiông kantaⁿ ētàng kóng chhut saⁿê chin bān ê imsò͘.

Góa chaiiáⁿ, góa kóng ê honggiân m̄sī chinchiàⁿ honggiân, inūi i sī góa thiaukò͘’ì kóng chhut lâi ê, huisiông kó͘pán koh chin bān, tùi góa ê lêngmiā chi̍tsut'á to bô pangchān.

Góa bat tī kîtó tiong mn̄g kòe Sènglêng, sī ánchóaⁿ góa bô hoattō͘ kóng chhut honggiân? M̄koh, Sènglêng bô kah chi̍t pái hôetap kòe góa chitê būntê. Suijiân hit sî ībāng iáu sī putsî lâilîm, góa mā chaiiáⁿ Sènglêng to̍h tī góa ê sinpiⁿ, lī góa bô hn̄g ê só͘chāi.

Góa to̍h siūⁿ, góa khólêng bô honggiân ê insù, Sènglêng bô chànsêng góa kóng honggiân! Ánne teh siūⁿ, góa ê sim to̍h píkàu khah ētàng lia̍h pêⁿ.

M̄koh, góa iáu sī bē sísim, góa iûgoân liânsòa liām "Halélú’iah", hoánhok liām hit kúiê imsò͘, tī chhaputto choa̍tbāng ê chōnghóng hā, chi̍t kang tō͘kòe chi̍t kang.

10 kúi nî liáuāu ê bó͘ chi̍t kang, chitê khùnkéng hutjiân pī phahphòa! Ēkìtit sī chho͘hā ê bó͘ chi̍t kang, góa inūi ū tāichì, suiàu khì "Lo̍kkáng Pinhái kanggia̍p khu" chi̍t chōa. Góa ê otobái tī pinhái sòaⁿ téngbīn teh kiâⁿ, thiⁿkhì huisiông hó, háihong ûnûn'á chhoe lâi, ji̍tthâu kng iāmlē, só͘í chengsîn khòaⁿ khí lâi chin lóngsóng.

Góa tī oánthêng ê lō͘ ni̍h, khaisí liānsi̍p "Halélú’iah" ê oló, hibāng ētàng kā i choánhòa chiâⁿ honggiân, tāikhài inūi chengsîn bē bái, góa hoatkiàn oló huisiông liûlī, ū chi̍t chióng bo̍kbêng ê khoàilo̍k chhiongmóa tī sinchiūⁿ.

Tāiiok tiám pòaⁿ cheng kú liáuāu, góa tńglâi kàu jīmkàu ê ha̍khāu, kiâⁿ ji̍p khì góa tanto̍k chi̍tê lâng ê hiohkhùn sek. Góa to̍h siūⁿ, engkai liânsòa kohchài oló chi̍tkóa sîkan, inūi chōnghóng si̍tchāi chin hó.

Góa tī í'á téng chē lo̍h lâi, kā chhiú khǹg tī khathâuu téngbīn, khaisí liām "Halélú’iah", chi̍t khuichhùi, to̍h hoatkiàn kah chìnchêng bô kângkhoán. Góa ê chhùichi̍h m̄ thiaⁿ chhekà, chūtōng kńg khí lâi, liáuāu hoatchhut "tah, tah, tah, tah" ê tan imchat siaⁿim, tōasiaⁿ koh ū la̍t, to̍h chhinchhiūⁿ ji̍p tī chhèng khang ê chhèngchí, chhiong chhut khì. Liáuāu, tòe leh ū koōng ê siaⁿim, kui sengkhu chóiū hàiⁿ tíntāng khí lâi, bô hoattō͘ khòngchè. Góa sûisî ēng siangchhiú hû tòa toh'á, pībián poa̍htó. M̄koh hàiⁿ tíntāng si̍tchāi līhāi, ún tiâu ê hāukò bô tōa, sengkhu tòe tio̍h jú tōa ê oló siaⁿ, hàiⁿ tíntāng jú lâi jú līhāi, tìsú kuiê toh'á mā ke̍klia̍t chìntōng khí lâi, sengkhu kah toh'á lóng tiôthiàu khí lâi.

Góa ēng chit chióng chi̍h im kîtó liáu chin kú, simlí khiok chin chhengchhó, góa chaiiáⁿ góa hō͘ chi̍t chióng le̍kliōng só͘ khianchè, oânchoân m̄sī góa kakī ê le̍kliōng só͘ chò. Liáuāu, bānbān'á thêngchí chi̍h im, á sengkhu mā bānbān'á anhūn khí lâi. M̄koh, hiohkhùn chi̍t sî'á, góa kohchài ēng chi̍h im oló, kui sengkhu kah toh'á iûgoân kângkhoán thiàutōng khí lâi, kângkhoán chin keklia̍t. Góa lâihôe ēng "tah, tah, tah, tah" ê tan imchat siaⁿim chò kúinā pái ê kîtó, chiah hoatkiàn lán ê chhùichi̍h chinchiàⁿ ētàng chhauchhiòng kui sengkhu ê chit chióng kîkoài hiānsiōng, tng góa ê chhùichi̍h hoatchhut "tah, tah, tah, tah" ê tan imchat siaⁿim ê sî, sengkhu lāipō͘ kahná sī í chhùichi̍h chò tiongsim, hêngsêng chò chi̍t tiâu ū la̍t ê sòaⁿ, hiòng ēkha khan tíntāng kuiê sengkhu, ētàng kiôngchè sengkhu kuiê tíntāng tōngtōnghàiⁿ khí lâi. Tng góa bô hoatsiaⁿ ê sî, le̍kliōng sòaⁿ to̍h bô khòaⁿ tio̍h, sengkhu koh hoeho̍k pêngchēng. Lán ê chhùichi̍h kèngjiân ū chit chióng chhauchhiòng kui sengkhu konglêng, sī góa sengpêng thâu chi̍tpái hoatkiàn.

Tiám gōa cheng kú liáuāu, góa thêngchí chi̍h im ê oló, chaiiáⁿ góa ū ta̍tkàu "Chin Iésu kàuhōe" só͘ iaukiû ê phiauchún, m̄nā kah in kîtó ê chi̍h im óakīn, jîchhiáⁿ kui sengkhu kakī keklia̍t hàiⁿ tíntāng.

Liáuāu ê kúi kang, góa itti̍t teh sukhó chit chióng chi̍h im oló kah sengkhu kakī hàiⁿ tíntāng ê tōlí, liáukái "honggiân" kah chi̍h im chi kan ê koanhē, ū lâng bat kóng "honggiân" sī "chi̍h siōng intián（The Gift of Tongue）", chinchiàⁿ sī ū tōlí lah!

Chit chióng chi̍tê imchat á sī nn̄g saⁿ ê imchat ê chūtōng kńgchi̍h im kîtó, sī chi̍t chióng chin lo̍kthiòng ê oló, inūi i sī tùi "Halélú’iah" ê siaⁿim hoattián chhut lâi, to̍h chaiiáⁿ sī chi̍t chióng tùi SiōngChú ê chhengsiōng（á sī chi̍t chióng hoanho͘）, huisiông tōasiaⁿ ū la̍t, si̍tchāi sī chin hó ê chi̍t chióng honggiân; nāsī phòe siōng ittēng ê soânlu̍t, kā i chéngha̍p chìnji̍p chiàu kakī ê ìsù ê soânlu̍t tiong, to̍h ē piànsêng chi̍t chióng lêngkoa, tī oló ê sî, kahná chhiùⁿ oân chi̍t siú chin oânchoân ê koakhek, hāukó huihoân. M̄ koán sī hoatchhut chi̍tê chūtōng chi̍h im á sī nn̄g saⁿ ê chūtōng chi̍h im, m̄kóan sī "tah, tah, tah, tah", á sī "lah, lah, lah, lah ", á sī "tu, tu, tu, tu " lóng bûsó͘ūi, i lóng sekha̍p chhut siaⁿ oló, siaⁿsè kiaⁿlâng.

Liáuāu, góa koh khah tiāⁿtiāⁿ khì "Chin Iésu kàuhōe" kah in chòhóe kîtó, to̍h kahná chi̍t tiûⁿ písài kângkhoán, chi̍tsut'á to bô kiaⁿtangkiaⁿsai lâi chhut siaⁿ oló, ūsî sengkhu ē chìntōng, ūsî bē, m̄koh chóng kóng chi̍t kù to̍h sī chin khoàilo̍k ê. Góa ēkìtit in ū nn̄g ūi thoântō iā bat lâi goán tau hóngbūn, tng goán kóngōe soah, chòhóe kā toh'á ûi teh ēng honggiân kîtó ê sî, koh khah sī hia̍phô ū la̍t, kahná sī chi̍tke lâng tângsim hia̍ple̍k teh chò chi̍t kiāⁿ tāichì; nn̄g ūi thoântō mā jīnûi góa ê oló kîtó sī chin phiauchún ê "Chin Iésu kàuhōe sek" ê honggiân kîtó.

Góa chheng chit chióng kîtó kiòchò "tan imchat ê oló kîtó honggiân". M̄koh, hit sî góa mā chaiiáⁿ, iáu ū chi̍t chióng kîtó koh khah sī sio̍k tī chèngkui ê honggiân kîtó, to̍h sī "sèngkeng" só͘ kìchài ê Gō͘sûncheh sî ê hit chióng "kóngkhí pa̍t kok ōe", á sī chhengchò "hiong tâm kóngōe" ê honggiân（chù 2）, ōaⁿ kù ōe lâi kóng ̄to̍h sī chi̍t chióng ji̍tsiông gígiân sek ê honggiân, i ná chhinchhiūⁿ chi̍t chióng kóngōe á sī iánkáng, ētàng tn̂gphiⁿtāilūn, kù kù bôkâng, sī chi̍t chióng hoânho̍k topiàn ê kóngōe, ná chhinchhiūⁿ lán ēng Enggí á sī Ji̍tgí kah pa̍tlâng tn̂gphiⁿ kautâm kângkhoán.

Góa bat mn̄g Chin Iésu kàuhōe ê thoântō tùi chit chióng kóngōe sek ê honggiân ê khòaⁿhoat, in to̍h kóng, Chin Iésu kàuhōe pēng bô kó͘lē sìntô͘ kóng tī chūhōe ê sî sú'iōng chit chióng ji̍tsiông tn̂gphiⁿ kóngōe honggiân, inūi bô lâng thiaⁿ bat, mā bô hoane̍k jînoân, kóng liáu mā téngî pe̍h kóng, siōngchhiáⁿ kiámchhái ē ínkhí tia̍tsū hūnloān. M̄koh, góa mā chaiiáⁿ "Si'óng soaⁿ kàuhōe" chànsêng chit chióng honggiân, inūi in ū hoane̍k honggiân ê jînchâi, in ê chhònghōe chiá Kang Toangî lúsū to̍h sī í hoane̍k honggiân khíke ê lâng.

Góa kámkak góa suiàu chhiauoa̍t Chin Iésu kàuhōe ê hāntiāⁿ, óng chinchiàⁿ "Gō͘sûncheh sek ê honggiân" hiòng chêng kiâⁿ.

Ū chi̍t pái hônghun ê sî, góa tī ūntōngtiâⁿ téngbīn chò lēhêng ê sànpō͘, taⁿ thâu khòaⁿkìⁿ thiⁿpiⁿ boán hûn chi̍t phiàn hun àmtām nâ, kámkak chōhòa bûkiông, hō͘ lâng gióngbōng chànthàn. Góa khaisí chò "tan imchat ê oló kîtó", m̄koh kîtó kúi kù liáuāu, to̍h hoatkiàn chhùichi̍h sangnńg lo̍h lâi, chhùitûn phôe mā chūtōng khoàisok tō͘ khui ha̍p; hutjiânkan, góa tn̂gphiⁿ tōa lūn, m̄chai sī ánchóaⁿ, chò kah ná sī chin tn̂g chin tn̂g ê chi̍t phiⁿ chi̍h im honggiân iánkáng（tongjiân góa m̄chai lōeiông sī siáⁿmi̍h, inūi góa bô hoane̍k honggiân ê insù）, i ê itliû thiòngta̍t kah gíim topiàn, hō͘ góa lóng kámkak chin putkhósugī. Góa to̍h àmtiong siūⁿ, "Ah! goânlâi honggiân iánkáng hiahni̍h kántan ah!"

Liáuāu, bôlūn chhù tī jīmhô simkéng hā, chíiàu siūⁿ beh kóng, góa chi̍t khui chhùi, lóng ētàng tn̂gphiⁿ tōa lūn kóng honggiân, chit chióng lêngle̍k íkeng sī éngoán tòe tī góa ê sengkhu téng, piànsêng chi̍t chióng chin te̍ksû ê kilêng à!

Góa chheng chit chióng honggiân kiòchò "to imchat tn̂gphiⁿ kóngōe honggiân".

To̍h sī inūi chit chióng "to imchat tn̂gphiⁿ kóngōe honggiân" kā góa tòa ji̍pkhì chi̍tê koh khah chhim lònglòng ê sìngióng ê tiongkan, chìnchêng kámkak Iésu kah Sènglêng tī góa "sinpiⁿ" ê kámkak, choánpiàn chiâⁿ Iésu kah Sènglêng tī góa "simlāi chhimchhim ê só͘chāi" ê kámkak. Chi̍t kóngkhí honggiân, sûisî kámkak Iésu kah Sènglêng to̍h tī simlêng chin chhim ê só͘chāi. Góa kámkak góa ētàng sîsîkhekkhek ēng honggiân, hoànkhí góa chhimtō͘ ê sìngióng, jîchhiáⁿ chi̍t kang pí chi̍t kang khah chhim.

Chit nn̄g chióng honggiân, "chió imchat ê oló kîtó honggiân" kah "to imchat tn̂gphiⁿ kóngōe ê honggiân" to̍h sī chinchiàⁿ honggiân.

Thianchúkàu ê Sîn’un ho̍kheng ūntōng ê choanka Walsh, Vincent M. tùi chit nn̄g chióng honggiân chò chin lāihâng ê tînsu̍t, góa kā i ê chit tōaⁿ ōe chhau lio̍k tī ēkha, chhiáⁿ lí siôngsè tha̍k chi̍t piàn, to̍h chaiiáⁿ honggiân ê chinchiàⁿ chōnghóng kah kongiōng,

"ī gí sîn un（The Gift of Tongue）á sī e̍kchò chi̍h im, honggiân / bānkok honggiân, lênggí téngténg, itpoaⁿ jīnûi sī tī Sèng Sîn lāi siūsé ê piauchì, khaisí thongsiông hoatchhut kúiê tantiāu ê imchat, tiāⁿtiāⁿ ūniōng thang chi̍t pō͘ chi̍t pō͘ hoattián hō͘ i ū khah honghù, tī ke̍kchió ê chōnghóng hā sīmchì chiâⁿchò chi̍t chióng á sī kúi chióng gígiân, ū ê iáu ū chi̍h im chhiùⁿkoa ê Sînun（lêngkoa）. Ēng chi̍h im kîtó pēng bô ittēng teh kóng chi̍t chióng gígiân; i sī chi̍t chióng hiòng SiōngChú oló, kosiōng kîtó ê sin hongsek. I sī chi̍t chióng iû Sèng Sîn ínchhōa ê, ēng simsîn, ēng chinlí tiâupài SiōngChú ê bíhó ê kîtó honghoat. Só͘ kóng ê gígiân itpoaⁿ lâng lóng thiaⁿ m̄ bat. I ū kah gígiân siongkoan ê chióngchióng te̍kchit — khintāng, kù sek, khiuⁿkháu téngténg, ī gí kîtó oânchoân siū tio̍h chhîiú chiá ê khòngchè, ētàng koattēng beh khaisí kah thêngchí, m̄koh ēng siáⁿmi̍h gígiân sī bô hoattō͘ khòngchè ê. Ittàn tit tio̍h liáuāu, itpoaⁿ bē sit khì. I sī chi̍tê huisiông ūhāu ê kîtó hongsek, thang tī kok chióng tiûⁿha̍p sú'iōng, chhinchhiūⁿ be̍któ á sī siōng keng chêng; kiâⁿlō͘, khiâ chhia, chò kasū, kok chióng théla̍t lôtōng tiong kah chòhóe kîtó ê sî. Thang ū siaⁿ, mā thang bô siaⁿ. Thang ēng i lâi ūi chi̍t kiāⁿ tāichì chò choanbûn ê kîtó, ūsî m̄chai ánchóaⁿ kîtó á sī simchêng bô hó ê sî ēng i kîtó lóng ū chin hó ê hāukó, i mā sī ēng lâi ūi pa̍tlâng tāitó ê chi̍t chióng ūhāu hongsek. Ēng chi̍h im kîtó thongsiông lóng ē thégiām tio̍h chi̍t chióng chhimchhiat ê anchēng kah Kitok ê lîmchāi kám, jîchhiáⁿ ē ū tōaliōng oló SiōngChú ê ōegí kah lêngkám énghiān, tōatosò͘ ê lâng chin kín to̍h pī khipín chìnji̍p kámun kîtó íki̍p chhimji̍p ê be̍kkoan kîtó."（ísiōng siôngsè kìⁿ Walsh Monsignor só͘ tù ê "Jīnbat Thianchúkàu Sînun Ho̍kheng Ūntōng"）

Chhúāu góa tiāⁿtiāⁿ tùi lâng kóng, Kitoktô m̄nā tio̍h o̍h ēhiáu "tan imchat ê oló kîtó honggiân" mā tio̍h o̍h ēhiáu "to imchat tn̂gphiⁿ kóngōe honggiân", inūi in ê kongiōng siuⁿ tōa à.